Restart μετά το καλοκαίρι -Επιστροφή σε ρυθμούς καθημερινότητας

Το 1ο άρθρο της σειράς αφορά ένα ζήτημα ιδιαίτερα επίκαιρο αυτή την περίοδο: την επιστροφή στην καθημερινότητα και την προσαρμογή μετά τις καλοκαιρινές διακοπές. Η επιστροφή στις οργανωμένες καθημερινές δραστηριότητες αποτελούν μια περίοδο μετάβασης, η οποία μπορεί να συνοδεύεται από διαφορετικές συναισθηματικές και συμπεριφορικές αντιδράσεις, τόσο στα παιδιά όσο και στους γονείς.

Το άρθρο υπογράφει η Μπέττυ Κ. Μενούνου, Ψυχολόγος ΜΑ

Restart μετά το καλοκαίρι -Επιστροφή σε ρυθμούς καθημερινότητας
Για παιδιά και για ενήλικες
– “Δε θα την παλέψω πάλι! Πώς θα μπούμε σε μια σειρά;’’
– “Αυτό που δεν αντέχω μετά από τις διακοπές είναι να βάλω το παιδί σε
σειρά!”
– “Δε μαζεύεται !! Δεν αντέχω πάλι τους τσακωμούς και τις φωνές!!!’’
– “Σιγά! ’’Δύο ημέρες πριν αρκούν’’!’’

Η αλλαγή από ένα πιο ελεύθερο πρόγραμμα σε μια καθημερινότητα με σχολείο, εργασία, θεραπείες και δραστηριότητες αποτελεί μια διαδικασία μετάβασης και επαναπροσαρμογής. Για παιδιά και ενήλικες, η προσαρμογή διευκολύνεται όταν υπάρχει προβλεψιμότητα, σταθερότητα και ένα περιβάλλον που οργανώνεται
σταδιακά (Fiese et al., 2002· Covington et al., 2021).

Ο μόνιμος προβληματισμός —και συχνά το άγχος— των γονέων είναι η επιστροφή στις ρουτίνες μετά τη χαλαρότητα του καλοκαιριού. Μεγάλο ποσοστό γονέων νιώθει άγχος για το πώς να τα κάνει όλα «σωστά» και για το πώς θα επανέλθει ομαλά η καθημερινότητα. Ωστόσο, τα πράγματα είναι πολύ πιο απλά. Η επιστροφή στη ρουτίνα δεν χρειάζεται να γίνει απότομα ούτε να είναι τέλεια. Με λίγη υπομονή και κοινό στόχο από την πλευρά των γονέων, σταθερότητα και μικρά, βήματα, παιδιά και γονείς μπορούν να ξαναβρούν τον ρυθμό τους με τρόπο ήρεμο και φυσικό.

ΜΥΘΟΣ

Οι ρουτίνες σημαίνουν αυστηρότητα,
ένα πρόγραμμα γεμάτο υποχρεώσεις.

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Οι ρουτίνες αποτελούν ένα σταθερό
πλαίσιο που βοηθά το παιδί να
γνωρίζει τι ακολουθεί, να οργανώνει
καλύτερα τις προσδοκίες του και να
αισθάνεται μεγαλύτερη ασφάλεια
μέσα στην καθημερινότητα.

Η οικογενειακή σταθερότητα και η λειτουργικότητα του οικογενειακού πλαισίου έχουν συνδεθεί και με την ψυχοκοινωνική προσαρμογή των παιδιών μέσα από τις ρουτίνες (Λιανός, 2012· Χατζηχρήστου & Μπεζεβέγκης, 2012).

Ας δούμε αναλυτικά μια διαδρομή που θα μας βοηθήσει να πετύχουμε τον στόχο μας.

1. ΜΙΚΡΑ ΚΑΙ ΣΤΑΘΕΡΑ ΒΗΜΑΤΑ
Δεν αλλάζουμε τα πάντα από τη μία ημέρα στην άλλη.
Το κλειδί είναι η σταδιακή επαναφορά.
Αυτό επιτρέπει τόσο στο παιδί όσο και στον ενήλικα να προσαρμοστεί χωρίς να βιώνει τη μετάβαση ως μια ξαφνική ανατροπή.

Πώς;
Με μικρούς, ρεαλιστικούς στόχους!

Σταδιακά…

• κάνουμε την ώρα του ύπνου πιο σταθερή. Μετακινούμε το πρόγραμμα 15 έως 30 λεπτά νωρίτερα λίγο κάθε ημέρα. Δεν το αλλάζουμε μονομιάς.
• επαναφέρουμε έστω ένα γεύμα σε συγκεκριμένη ώρα π.χ. κάθε πρωί στις 9:00 το πρωινό ή κάθε ημέρα στις 13:00 το μεσημεριανό
• οργανώνουμε την επόμενη ημέρα ενημερώνοντας το παιδί για όλα όσα θα έχει να κάνει π.χ. θα ξυπνήσει στις 9:00, θα ακολουθήσει το πρωινό του, στις 10:00 θα ντυθεί και θα βγει στην αυλή να παίξει, στις 12:00 θα πλύνει χέρια και θα χαλαρώσει ακούγοντας π.χ. μουσική στις 13:00 θα φάει το μεσημεριανό του κοκ

Η προσαρμογή είναι διαδικασία και όχι «διακόπτης» που ανοίγει ξαφνικά.

2. ΗΠΙΑ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗ ΡΟΥΤΙΝΑ

Οι σταθερές καθημερινές συνήθειες βοηθούν στην οργάνωση της ημέρας.

Προοδευτική επαναφορά στον ύπνο, στα γεύματα, στην προσωπική φροντίδα (πλύσιμο δοντιών, μπάνιο κοκ), στις σχολικές υποχρεώσεις αλλά και στην
ξεκούραση και στην ψυχαγωγία. Ο ύπνος αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη συναισθηματική ρύθμιση και τη λειτουργικότητα των παιδιών (D’Cruz et al., 2024). Η βιβλιογραφία Covington et al. (2021) τονίζει ότι η παρουσία οικογενειακών ρουτινών σχετίζεται θετικά με πιο υγιή πρότυπα ύπνου στην πρώιμη παιδική ηλικία.
Θυμόμαστε πως τα παιδιά ηλικίας 6 έως 12 ετών χρειάζονται γενικά 9 έως 12 ώρες ύπνου κάθε βράδυ, ενώ οι έφηβοι ηλικίας 13 έως 18 ετών χρειάζονται 8 έως 10 ώρες. Ο επαρκής ύπνος συμβάλλει στη συγκέντρωση, τη συναισθηματική ρύθμιση, τη συμπεριφορά και τη μάθηση.

3. ΡΥΘΜΟΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΙ

Ούτε εξαντλητικά γρήγοροι — ούτε υπερβολικά αργοί ρυθμοί

Η επιστροφή δεν χρειάζεται να γίνει ένας αγώνας δρόμου, αλλά ούτε να βασιστεί στη θεωρία ‘’δύο ημέρες πριν αρκούν’’.

Όταν προσπαθούμε να «χωρέσουμε» ξαφνικά όλες τις υποχρεώσεις σε μια ήδη φορτισμένη καθημερινότητα, η πίεση μπορεί να αυξηθεί για όλη την οικογένεια. Από την άλλη, η πλήρης έλλειψη δομής μπορεί να δυσκολεύει την οργάνωση και την προετοιμασία για τις απαιτήσεις που έρχονται.

Ο στόχος είναι ένας βιώσιμος ρυθμός:

• αρκετή δομή για να υπάρχει οργάνωση και
• αρκετή ευελιξία για να υπάρχει προσαρμογή.

4. ΛΙΓΟ ΠΙΟ ΔΟΜΗΜΕΝΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΘΕ ΜΕΡΑ

Ένα πρόγραμμα δεν χρειάζεται να είναι άκαμπτο για να είναι αποτελεσματικό.

Προσθέτουμε σταδιακά και με ενημέρωση του παιδιού τα στοιχεία της νέας καθημερινότητας: ώρα αφύπνισης, προετοιμασία για το σχολείο, θεραπείες, δραστηριότητες και υποχρεώσεις. Η δομή λειτουργεί υποστηρικτικά όταν
προσαρμόζεται στις ανάγκες και τις δυνατότητες του κάθε παιδιού και της κάθε οικογένειας.

Η ελληνική βιβλιογραφία για την ανάπτυξη και την προσαρμογή των παιδιών αναδεικνύει τη σημασία του οικογενειακού και σχολικού πλαισίου στη διαμόρφωση της ψυχοκοινωνικής προσαρμογής (Χατζηχρήστου & Μπεζεβέγκης, 2012· Καλαντζή-Azizi & Ζαφειροπούλου, 2011).

5. ΧΩΡΟΣ ΓΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ

Η επιστροφή στη ρουτίνα δεν σημαίνει ότι η ημέρα πρέπει να γεμίσει.

Το παιχνίδι, η ξεκούραση, οι κοινωνικές επαφές και ο προσωπικός χρόνος αποτελούν σημαντικό μέρος μιας ισορροπημένης καθημερινότητας.

Η καλή προσαρμογή δεν προκύπτει μόνο από την οργάνωση των υποχρεώσεων, αλλά και από τη δυνατότητα του παιδιού να έχει χρόνο να ξεκουραστεί και να ανακτήσει δυνάμεις.
Η προσαρμογή δεν είναι «διακόπτης» που ανοίγει από τη μία μέρα στην άλλη. Είναι μια διαδικασία.
Όταν η μετάβαση γίνεται σταδιακά, με συνέπεια αλλά και ευελιξία, η νέα καθημερινότητα μπορεί να γίνει πιο διαχειρίσιμη για όλη την οικογένεια.

Σιγά-σιγά.
Με σταθερότητα.
Με ρυθμό που μπορούμε να αντέξουμε και να διατηρήσουμε.

Η καλή αρχή δεν χρειάζεται βιασύνη. Χρειάζεται ισορροπία.

6. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

Μιλήστε για τις προσδοκίες και τις ανησυχίες τους.

Τα παιδιά δεν εκφράζουν πάντα άμεσα ότι νιώθουν άγχος για την επιστροφή στο σχολείο. Το άγχος μπορεί να εκδηλωθεί με ευερεθιστότητα, προβλήματα στον ύπνο, επαναλαμβανόμενες ερωτήσεις, πόνους στην κοιλιά ή άρνηση να ετοιμαστούν.

Κάντε συγκεκριμένες ερωτήσεις ανοιχτού τύπου, όπως:
√ «Τι περιμένεις περισσότερο με χαρά από τη φετινή χρονιά;»
√ «Υπάρχει κάτι στο σχολείο που σου προκαλεί αβεβαιότητα;»
√ «Τι πιστεύεις ότι θα είναι διαφορετικό φέτος;»
√ «Τι θα έκανε την πρώτη εβδομάδα πιο εύκολη για σένα;»
Ακούστε το παιδί πριν προσφέρετε λύσεις. Αποφύγετε να υποβαθμίζετε τις ανησυχίες του λέγοντας, για παράδειγμα, «Δεν υπάρχει τίποτα για να ανησυχείς». Αντίθετα, αναγνωρίστε το συναίσθημά του και βοηθήστε το να σκεφτεί τα επόμενα, διαχειρίσιμα βήματα.

Συμβουλές – Tips!

√ Επαναφέρουμε σταδιακά το ωράριο ύπνου
Μετακινούμε σταδιακά την ώρα του ύπνου και του ξυπνήματος, ώστε το
παιδί να προσαρμοστεί πιο εύκολα.
√ Ξαναβάζουμε μικρές σταθερές στη μέρα
Ώρα για φαγητό, ύπνο, παιχνίδι και δραστηριότητες. Η προβλεψιμότητα
βοηθά τα παιδιά να νιώθουν ασφάλεια.
√ Προετοιμαζόμαστε χωρίς πίεση
Μιλάμε από πριν για την επιστροφή στο σχολείο ή στις δραστηριότητες και
οργανώνουμε μαζί ό,τι χρειάζεται. Η προετοιμασία μπορεί να γίνει μια
ευχάριστη διαδικασία.
√ Κρατάμε λίγο από το καλοκαίρι
Η επιστροφή στη ρουτίνα δεν σημαίνει ότι τελειώνει η χαλάρωση και η
διασκέδαση. Αφήνουμε χώρο για παιχνίδι, βόλτες και οικογενειακό χρόνο.
√ Ακούμε τα συναισθήματά τους
Είναι φυσιολογικό ένα παιδί να δυσκολεύεται με την αλλαγή. Δίνουμε χώρο
στο συναίσθημά του χωρίς να το μεγεθύνουμε και χωρίς να απαιτούμε να
προσαρμοστεί αμέσως
√ Και πάνω απ’ όλα… δεν χρειάζεται τελειότητα!
Η ρουτίνα χτίζεται ξανά μέρα με τη μέρα. Μικρά βήματα, σταθερότητα και
πολλή κατανόηση είναι αρκετά.

Βιβλιογραφία

Ελληνόγλωσση βιβλιογραφία

Καλαντζή-Azizi, Α., & Ζαφειροπούλου, Μ. (2011). Προσαρμογή στο σχολείο. Αθήνα: Πεδίο.

Λιανός, Π. (2012). Γονικές πρακτικές και ψυχοκοινωνική προσαρμογή στο σχολείο: Διερεύνηση ατομικών, γονικών και οικογενειακών παραγόντων. Διδακτορική διατριβή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Χατζηχρήστου, Χ., & Μπεζεβέγκης, Η. (Επιμ.). (2012). Θέματα ανάπτυξης και προσαρμογής των παιδιών στην οικογένεια και στο σχολείο. Αθήνα: Πεδίο.

Ξενόγλωσση βιβλιογραφία

Covington, L. B., Armstrong, B., Black, M. M., et al. (2021). The contributory role of the family context in early childhood sleep health: A systematic review. Sleep Health, 7(2), 254–265.

D’Cruz, A. F. L., Downing, K. L., Sciberras, E., & Hesketh, K. D. (2024). Are physical activity and sleep associated with emotional self-regulation in toddlers? A cross- sectional study. BMC Public Health, 24, 61.

Fiese, B. H., Tomcho, T. J., Douglas, M., Josephs, K., Poltrock, S., & Baker, T. (2002). A review of 50 years of research on naturally occurring family routines and rituals: Cause for celebration? Journal of Family Psychology, 16(4), 381–390.

ΚΕΘ ΨΥΧΟΓΡΑΦΕΙΝ:
Μπέττυ Κ. Μενούνου
Ψυχολόγος, MΑ
(Ημερομηνία συγγραφής: 29/08/2026)